Đi máy bay cùng em bé: Kinh nghiệm chuẩn bị và điểm cần lưu ý

Chuyến bay đầu tiên cùng con 5 tháng tuổi từ Hà Nội xuôi xuống TP.HCM thường bắt đầu từ một tình huống quen thuộc: mẹ xếp đồ cho ba lần, bố vẫn chưa yên tâm, còn em thì vừa khóc vừa ngủ vì kiệt sức sau một đêm dài. Vấn đề không nằm ở việc mang theo bao nhiêu đồ, mà nằm ở việc chuyến bay có khớp với nhịp sinh hoạt của em hay không, và bố mẹ đã tính trước được những gì sẽ xảy ra khi em khóc giữa khoang. Bài viết này chia sẻ kinh nghiệm thực tế về hồ sơ giấy tờ, hành lý, cơ chế đau tai và cách xử lý từng chặng để gia đình bớt bất ngờ hơn.

Chọn chuyến bay theo nhịp sinh hoạt của em bé

Trong tháng đầu tiên, nhiều bậc cha mẹ chọn chuyến bay rẻ nhất và chỉ nghĩ đến giá vé, trong khi thứ quyết định chuyến bay có dễ chịu hay không lại là giờ khởi hành. Một em bé bốn tháng tuổi thường ngủ giấc ngắn 2-3 tiếng, cần ăn hoặc bú 2-3 tiếng một lần, và rất dễ bứt xúc khi bị đánh thức giữa chừng, nên lịch bay phải bám theo nhịp đó chứ không bám theo lịch làm việc của người lớn. Trong ảnh là hành khách nhỏ tuổi chờ chuyến bay cùng người thân.

Cơ chế ở đây khá đơn giản nhưng thường bị bỏ qua. Chu kỳ giấc ngủ của trẻ sơ sinh kéo dài khoảng 90 phút và phần lớn thời gian trong đó nằm ở giai đoạn REM, nơi trẻ nằm vặn, quấn quýt và khó ngủ lại nhất. Nếu em bị đánh thức đúng lúc đó, bạn sẽ mất gần một tiếng để dìu lại, và đây gần như luôn là lý do trẻ khóc ngay sau khi cất cánh. Cơ hội vàng thường nằm ở khoảng 45 đến 90 phút sau một lần bú hoặc ăn, khi bụng đã no, hơi thở đều và áp lực ngủ vẫn còn đủ. Chọn chuyến bay có giờ cất cánh trùng với khung đó sẽ dễ chịu hơn nhiều so với việc tiết kiệm vài trăm nghìn đồng.

Ngoài giờ bay, hãy cân nhắc thêm ba yếu tố thường bị tính sai. Thứ nhất, thời lượng nối chuyến: với em dưới một tuổi, nối chuyến từ 2 giờ trở lên gần như luôn kéo dài thành sự kiệt sức vì phải chuyển khoang, lấy hành lý, xin cửa sân bay và chịu một lần cất cánh nữa. Thứ hai, trong bối cảnh hàng không nội địa Việt Nam đang được tập trung về hai cửa ngõ chính là Nội Bài và Tân Sơn Nhất, còn Đà Nẵng, Cần Thơ hay Huế phục vụ chủ yếu cho tuyến quốc tế, nên hành trình của bạn thường gọn hơn so với giai đoạn trước đó. Thứ ba, độ ồn trong khoang: nền tiếng độ ở khoảng 80 dB khi bay và có thể vượt 90 dB lúc cất cánh, mức này gần tương đương tiếng xe máy chạy sát tai, nên một chiếc máy bịt tai dành cho trẻ sơ sinh nên nằm sẵn trong túi từ đầu chứ không phải lúc xảy ra.

Ba dấu hiệu nên dời chuyến bay thêm vài tuần. Đó là khi em vừa sốt hoặc vừa mắc bệnh, khi em đang mọc răng kèm khó chịu và ăn uống bất thường, và khi em vừa tiêm vắc xin trong vòng 48 đến 72 giờ. Một đợt viêm hô hấp nhẹ kéo dài ở trẻ sơ sinh rất dễ nặng lên trên máy bay, vì áp suất khoang thấp hơn áp suất mực biển khoảng 25% và độ ẩm thấp khiến đường hô hấp dễ khô. Nếu buộc phải đi, hãy xin một lá thư tóm tắt bệnh sử và thuốc đang dùng từ bác sĩ nhi khoa, vì đây cũng là tài liệu nhân viên y tế sân bang cần khi xử lý sự cố ngoài dự kiến. Đội ngũ biên tập của Gia Đình Và Cuộc Sống quan sát rằng gia đình đánh giá một chuyến bay có dễ chịu hay không, phần lớn lại không dựa vào độ ổn định của chuyến bay mà dựa vào việc em có ngủ được hay không.

Hộ chiếu, visa và hồ sơ giấy tờ đi kèm em bé

Nhiều gia đình chỉ nghĩ đến hộ chiếu của bố mẹ mà bỏ qua việc mỗi đứa trẻ đều cần hộ chiếu riêng. Ở Việt Nam, trẻ em dưới 16 tuổi được cấp hộ chiếu điện tử với thời hạn 5 năm, và trẻ sơ sinh cũng được cấp hộ chiếu khi có đủ hồ sơ gồm giấy khai sinh cùng giấy tùy thân của bố, mẹ hoặc người giám hộ. Hộ chiếu cấp trước khi mẫu điện tử được áp dụng vẫn được dùng bình thường đến hết hạn ghi trên thẻ, nên gia đình đang lưu hộ chiếu giấy cũ không cần đổi gấp. Điểm dễ sai nhất là chữ trong hộ chiếu, vì lệnh cấp vé, lệnh check-in và biển khai ở cửa từ đều đối chiếu chính xác họ tên, ngày sinh và quốc tịch, một sai khác dấu hay một chữ viết tay khác trong tên gọi thân mật là lý do phổ biến nhất khiến em bị từ chối lên máy bay.

Bên cạnh hộ chiếu còn một nhóm hồ sơ dễ bị bỏ sót. Nếu em bay từ 2 tuổi trở lên, em cần có ghế ngồi riêng, và cước vé được tính theo mức trẻ em mà từng hãng quy định, phổ biến là khoảng một nửa giá vé người lớn, còn em dưới 2 tuổi thường miễn cước nhưng phải đi cùng người lớn và không được chiếm ghế riêng. Với trẻ em dưới 6 tháng tuổi, một số hãng yêu cầu giấy khám bệnh của bác sĩ để xác nhận em đủ sức khỏe bay, và có hãng không nhận trẻ dưới 2 tháng tuổi. Nếu bay từ vùng có nguy cơ bệnh vàng da, bạn còn phải có giấy chứng nhận tiêm vắc xin vàng da được cấp đúng quy định, kèm sổ tiêm chủng của em. Khi đi nước ngoài, visa của em phải được xin riêng, và mọi thành viên gia đình nên mang thêm ảnh chụp hộ chiếu trên điện thoại cùng bản in, vì sự cố di chuyển hành lý hoặc hỏng giấy tờ trên đường đi không hiếm.

Cơ chế nền sau tất cả những thủ tục này là dữ liệu hành khách phải được chốt trước khi bay. Danh sách hành khách được khóa trước chuyến bay để máy bay tính tải trọng, để hãng phân bổ ghế và bố trí giường cũ, cũng như để cơ quan nhập cảnh đối chiếu số lượng trẻ em đi cùng người lớn. Vì vậy mọi sai lệch thông tin, dù chỉ là một chữ trong tên, đều bị xử lý khi tà bay đang lăn bánh chứ không phải lúc bán vé. Do đó, việc chuẩn bị giấy tờ nên xem là phần dễ nhất của cả chuyến đi, chỉ cần bắt đầu sớm và để lại khoảng thời gian cho việc làm lại hộ chiếu nếu không kịp.

Chuẩn bị hành lý theo nguyên tắc hai túi

Phần lớn gia đình đi máy bay cùng con gặp rắc rối không phải vì thiếu đồ mà vì đồ đặt sai chỗ. Nguyên tắc đơn giản nhất và hiệu quả nhất là chia thành hai túi: một túi phụ đặt dưới ghế, luôn mang theo và không bao giờ bị xếp vào khoang hành lý, và một túi phụ dự phòng để dành cho tình huống mất túi chính hoặc cần gấp. Túi dưới ghế nên chứa toàn bộ những gì em cần trong vòng một tiếng: bình sữa và núm vú, tã lót và khăn ướt, một bộ quần áo thay, thuốc hạ sốt dạng bột, túi đựng tã dùng một lần, máy đo nhiệt và một món đồ quen thuộc như vải gốc hay gấu bông.

Xe đẩy gồm ghế xe an toàn là hai món nên chuẩn bị trước, và cả hai đều được hãng nhận ký gửi miễn phí, thường yêu cầu đóng vào túi vải chuyên dụng. Ghế xe an toàn không chỉ phục vụ chuyến bay mà còn phục vụ chặng đón em ở sân bay, bởi quy định an toàn giao thông đường bộ hiện hành yêu cầu trẻ em dưới 6 tuổi sử dụng ghế an toàn phù hợp khi ngồi trên xe, và phần lớn xe taxi bốn chỗ ở TP.HCM hoặc Hà Nội không có sẵn thiết bị này. Nếu không mang theo ghế, gia đình nên xem xét dịch vụ đưa đón có xe trẻ em hoặc tự mang ghế. Ngoài ra, nếu đi tàu điện ngầm hoặc xe buýt ở hai đầu đường, việc gấp xe đẩy gọn càng trở nên quan trọng hơn giá trị của nó.

Với đồ ăn, nhiều người lo rằng sẽ bị giữ lại ở cửa an ninh, nhưng thực tế sữa mẹ, sữa công thức và thức ăn cho trẻ sơ sinh được phép mang qua. Điều quan trọng là cách đóng gói: bình sữa nên để trong túi có khóa kéo, mỗi bình ghi tên em và ngày giờ pha, còn với sữa công thức bột thì đổ vào hộp có nắp đậy kín thay vì để trong túi đựng bởi nhiều lần xách tay, vì lý do bị giữ thường là bao bì không kín nước. Tương tự, đồ ăn dạng thanh hoặc hũ thuỷ tinh nên bọc kín để tránh ẩm. Trên máy bay, hầu hết các hãng trong nước đều cung cấp bình sữa tiện lợi và máy hâm nước nóng trên các chuyến bay dài, đây là thông tin nên tra trước khi chọn hãng. Trade-off ở đây là rất rõ: mang càng nhiều thì xử lý càng linh hoạt, nhưng sức chứa dưới ghế là hữu hạn và bất cứ món đồ nào không dùng đến cũng chiếm chỗ của món đang cần.

Cơ chế đau tai, khó ngủ và bài toán sức khỏe

Khoang máy bay được điều áp suất ở độ cao tương đương khoảng 1.800 đến 2.400 mét, nghĩa là áp suất chỉ còn khoảng 75% so với mặt biển. Theo định luật Boyle, khi áp suất giảm, thể tích khí bị kẹp trong tai tăng thêm khoảng một phần ba. Với người lớn, cơ thể xử lý việc này bằng cách nuốt nước bọt, ngáp ngáp hoặc nhai, mở vòi nhẫu để cân bằng áp suất giữa tai giữa và tai ngoài. Em bé chưa có khả năng ngáp ngáp theo ý muốn, và cơ vòi nhẫu của trẻ sơ sinh còn chưa hoàn thiện, nên giai đoạn hạ cánh, khi áp suất khoang tăng nhanh trở lại, là lúc các mẹ thường thấy em khóc, quấn quýt và giơ tay. Cách hiệu quả nhất, hành động được trong thời gian thực, là cho bú hoặc cho uống sữa, kết hợp với núm vú, ngay trong khoảng 15 phút cuối của giai đoạn hạ cánh.

Ngoài tai, khóc ở trẻ sơ sinh có một vòng lặp sinh lý đáng lưu ý. Khi em khóc, nhịp tim và nhịp thở của người bế tăng, mà trẻ sơ sinh nhận ra trạng thái căng thẳng của mẹ qua nhịp tim, mùi và trạng thái cơ thể. Em bởi vậy khóc mạnh hơn, người bế càng lo, và vòng lặp siết chặt hơn. Cách cắt vòng lặp nằm ở phía người lớn: hít sâu trước khi đáp lời, đặt em úp ngực để nghe nhịp tim bình ổn, và dùng âm thanh trắng đều đặn để tái tạo môi trường âm thanh của thai nhi. Bế em ở tư thế đứng và vỗ lưng theo nhịp cũng giúp giảm trào ngược, bởi thông thường một đợt khóc dài kéo theo việc em hít nhiều không khí vào dạ dày, và điều đó làm cơn khóc nặng hơn.

Về sức khỏe, vấn đề cần lên kế hoạch trước là mất nước và bệnh nhẹ kéo dài. Em dưới một tuổi cần được cho ăn hoặc bú đều đặn, và một chuyến bay nội địa 2 tiếng 30 phút thường đã khiến em chật lại vì bỏ bú quá lâu. Bạn nên mang theo gói bột bổ sung điện giải dành cho trẻ, pha theo hướng dẫn trên bao bì, cùng bình nước sôi pha nước, và nhớ rằng nước uống của em nên do bạn chuẩn bị thay vì dùng nước trên máy bay nếu nước đó chưa qua kiểm soát chất lượng. Trước khi bay, hãy hỏi bác sĩ nhi khoa về việc dùng thuốc hạ sốt trước chuyến bay, và tuyệt đối không tự cho em uống thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Những dấu hiệu cần báo ngay cho nhân viên hàng không chỉ là khóc, mà gồm số lần tiểu tiện giảm, mạch nhanh, thóp lõm, môi khô, hoặc sốt ở em dưới 3 tháng tuổi, vì đây là những dấu hiệu mất nước và nhiễm trùng cần bác sĩ đánh giá ngay.

Đi theo từng chặng từ quầy check-in đến cửa nhà

Tại quầy check-in và cổng an ninh. Bạn nên check-in trực tuyến trước khi ra sân bay, khai đầy đủ thông tin của em trong từng vé, và mang theo hộ chiếu của em ra cửa. Xe đẩy gấp gọn thường được chấp nhận ở cổng an ninh để đưa vào khoang, rồi chuyển xuống khoang hành lý ngay tại cửa tàu bay. Nếu dùng bình sữa, hãy mở nắp để kiểm tra tại cửa an ninh, vì thủ tục này diễn ra nhanh hơn nhiều khi không phải mở bao bì từng món.

Khi lên máy bay. Nếu đã đặt giường cũ, nhân viên sẽ lắp vào cố định vào trước khi cất cánh, và thông tin này chỉ chắc chắn nếu bạn gửi yêu cầu trước chuyến bay từ 24 đến 48 giờ, vì số lượng giường trên mỗi máy có giới hạn. Khi lên khoang, hãy ưu tiên chỗ ngồi ở hàng đầu hoặc hàng giữa, tránh sát cửa tàu, khoang bếp và khu vệ sinh, vì đó là ba vị trí có tiếng ồn và đi lại nhiều nhất. Trong lúc cất cánh và hạ cánh, nhiều hãng yêu cầu em phải được bế trên tay hoặc ngồi kèm và thắt dây, không dùng địu. Bạn cũng nên hỏi thẳng tiếp viên xem hãng có cung cấp bình sữa và máy hâm nước hay không, và cho biết em bao nhiêu tháng tuổi, vì tiếp viên có thể điều chỉnh thời điểm bữa bú cho hợp lý hơn.

Trong lúc bay. Hãy bám theo lịch ăn của em thay vì lịch phục vụ của hãng, và tận dụng khoảng thời gian em vừa ăn xong để ngủ, vì đây là lúc dễ nhất để em ngủ trong suốt chuyến. Nếu em khóc, hãy đổi vị trí và thử đưa em đi nhẹ trong lối đi giữa khoang trước khi xem xét các biện pháp khác. Với em sơ sinh, giữ môi trường yên tĩnh và tối, cùng với nhịp ngủ quen thuộc, thường hiệu quả hơn mọi đồ chơi mang theo.

Khi hạ cánh. Bạn cần chuẩn bị sẵn một túi có núm vú, tã lót và bình sữa để đón em ngay khi mở cửa tàu, vì đây là lúc em khóc nhiều nhất do chênh lệch áp suất. Giấy tờ nhập cảnh của em cần được xuất trình riêng, cùng giấy chứng nhận tiêm chủng nếu tuyến bay yêu cầu. Xe đẩy thường được trả ở băng chuyền hành lý, còn tùy hãng và sân bay, có thể xuất hiện ngay ở cửa tàu bay. Cuối chặng, hãy chuẩn bị sẵn kế hoạch 30 phút đầu sau khi về đến nhà: cho ăn, thay tã và một giấc ngáp ngắn, trước khi xử lý đồ đạc, vì đây là lúc em mệt nhất và dễ khóc nặng nhất.

Câu hỏi thường gặp

Em bé bao nhiêu tháng tuổi thì đi máy bay an toàn và dễ chịu nhất? Nhiều gia đình chọn giai đoạn 3 đến 9 tháng tuổi, vì khi đó em đã chịu được chuyến bay dài hơn nhưng vẫn còn nhỏ để ngủ phần lớn thời gian. Tuy nhiên, điều kiện quan trọng hơn tuổi là sức khỏe, lịch tiêm chủng và việc em đã quen với việc nằm trong xe đẩy, ghế xe an toàn hay địu. Trẻ sơ sinh dưới 2 tháng tuổi thường bị nhiều hãng từ chối vì khả năng chịu đựng thay đổi áp suất và nhiệt độ còn rất hạn chế.

Em bé có được mang sữa và thức ăn lên máy bay không? Có, sữa mẹ, sữa công thức và thức ăn cho trẻ sơ sinh đều được phép mang qua cửa an ninh. Bạn chỉ cần đóng gói kín, ghi tên em cùng ngày giờ mở nắp để kiểm tra khi cần, và nên chuẩn bị sẵn một phần dư phòng vì thức ăn đã mở ra rất khó giữ lâu trong điều kiện khoang.

Ghế em bé có chắc chắn có sẵn không? Số ghế em bé trên mỗi máy bay có giới hạn, và vào mùa cao điểm thường hết. Bạn nên gửi yêu cầu kèm mã đặt vé trước chuyến bay ít nhất 24 đến 48 giờ và kiểm tra lại xác nhận. Nếu không được, hãy chuẩn bị địu hoặc vòng tay cho em và chọn chỗ ngồi sát vách, gần cửa ra vào để việc đi lại dễ dàng hơn.

Em bé có cần hộ chiếu riêng và visa riêng không? Có, mỗi đứa trẻ đều cần hộ chiếu riêng, kể cả trẻ sơ sinh, và nếu tuyến bay yêu cầu visa thì em cũng phải có visa riêng. Tên trên hộ chiếu phải khớp chính xác với tên trên vé máy bay, nên nên kiểm tra lại thông tin trước khi check-in trực tuyến.

Làm gì khi em sốt hoặc quấy khóc giữa chuyến bay? Hãy báo ngay cho tiếp viên, vì họ có thể gọi nhân viên y tế và cung cấp thuốc hạ sốt thông thường, đồng thời giúp bạn liên hệ với bệnh viện tại điểm đến. Nếu em dưới 3 tháng tuổi bị sốt, hãy xem xét khả năng chuyến bay tiếp tục là không an toàn và chủ động yêu cầu hạ cánh nếu tình trạng không cải thiện.

Trong các bài phân tích của Gia Đình Và Cuộc Sống về việc đi lại cùng con nhỏ, một điểm thường xuyên được nhấn mạnh: chuyến bay không thành công hay thất bại phần lớn không nằm ở dịch vụ của hãng mà nằm ở việc gia đình có chuẩn bị trước hay không. Khi giấy tờ đủ, hành lý đúng chỗ và lịch bay khớp với giấc ngủ của em, chuyến bay trở thành một chuyến đi bình thường thay vì một sự kiện đầy lo lắng.

Khám phá

Kinh nghiệm chọn địa điểm tổ chức đám cưới cần lưu ý

Kinh nghiệm trang trí đám cưới người Hoa chuẩn truyền thống

Kinh nghiệm chọn địa điểm tổ chức tiệc cưới nhà hàng

100+ món ăn ngon mỗi ngày: Gợi ý thực đơn chuẩn vị dễ nấu ai cũng mê

Chăm sóc sức khỏe tuổi dậy thì cho con: 4 lưu ý bố mẹ cần biết